Proverbs

Better beaten by a stick than beaten by wine.

ღვინით გალახულს ჯოხით გალახული სჯობიან

Bread and wine are better old; a master is better new.

პური და ღვინო ძველი ჯობია, ბატონი კი — ახალიო

What the sober man keeps in his thoughts, the drunk has on his tongue.

რაც ფხიზელს ფიქრში აქვს, ის მთვრალს ენაზეო

When a man gets drunk he grows to the size of two men.

კაცი რო დაითვრებაო, ორი კაცის ტოლა გაიზრდებაო

When the weary man is thirsty, water is worth wine.

ოდეს მაშვრალს მოსწყურდების, მაშინ წყალი ღვინოდ ღირსო

One mouse fouled nine qvevris.

ერთმა თაგვმა ცხრა ქვევრი წაბილწაო

People are like a qvevri: what you shout in, it shouts back.

ხალხი ქვევრივით არის, რასაც ჩასძახებ, იმას ამოგძახებს

Go to a feast at a walk, to a grief at a run.

ლხინში ნაბიჯით წადი, ჭირში სირბილით

I drank wine and it killed me — no, my own craving did.

დავლიე ღვინო, მან მომკლა, არა და მისმა სურვილმა

The father gave his son a vineyard, and the son did not hand him even a bunch.

მამამ შვილს ვენახი აჩუქა და შვილმა მტევანიც აღარ მიაწოდა

Even the hearth rejoices when a good guest arrives.

კარგი სტუმრის მოსვლა კერასაც გაუხარდებაო

Cheese and bread — and a kind heart.

ყველი და პური — კეთილი გული

Eating a poor man's bread is a blessing.

ღარიბი კაცის პურის ჭამა მადლიანიაო

The poor man's morsel is sweet.

ღარიბის ლუკმა ტკბილია

A morsel given with reproach will not go down.

დაყვედრებული ლუკმა ყელს არ გადაივლისო

A morsel is sweet when it was earned honestly.

ლუკმა მაშინაა ტკბილი, როცა კაი კაცობითაა ნაშოვნი

One man is no man.

მარტოხელა კაცი პურის ჭამაშიაც ბრალიაო

If a neighbour asks you for salt and you have none, give him at least a savoury word.

მეზობელმა რომ მარილი გთხოვოს, თუ მარილი არა გქონდეს, მარილიანი სიტყვა მაინც უთხარიო

Better a neighbour near than a brother far.

მეზობელო კარისაო, სინათლე ხარ თვალისაო

A greeting is not withheld even from an enemy.

სალამი მტერსაც არ დაეჭირებაო

Open your door and you will find others' open too.

შენი კარი გააღე, სხვისიც ღია დაგხვდება

Food is for one day, a good name for a hundred.

საჭმელი ერთი დღისაი, სახელი — ასი დღისო

A friend in need is a friend indeed.

ძმა ძმისთვისაო, შავი დღისთვისაო

If you have no brother, make one; dying brotherless is bitter.

ძმა თუ არ გყავდეს — სხვა იძმე, უძმოდ სიკვდილი მწარეა

Nine brothers shared one hazelnut kernel.

ერთი თხილის გული ცხრა ძმამ გაიყოო

Do not abandon an old road, nor an old friend.

ნუ დაკარგავ ძველსა გზასა, ნუცა ძველსა მეგობარსა

A doctor heals the sick; a good friend heals the unlucky.

ავადმყოფს ექიმი არჩენს, უბედურს — კარგი მეგობარიო

The first meeting is acquaintance, the second is brotherhood.

პირველი ნახვა ცნობაა, მეორე ნახვა — ძმობაა

A foolish friend is worse than an enemy.

სულელი მეგობარი მტერზე უარესიაო

Between friends a silk thread is stretched; between enemies, a rope.

მოყვარეს და მოყვრის შუა აბრეშუმის ძაფია გაბმული, მტერსა და მტერს შუა — ბაწარიო

Man is man's medicine.

კაცი კაცის წამალიაო

A tree stands by its roots, a person by his kin and friends.

ხე ფესვითა სდგას, ადამიანი მოყვრითაო

Strength is in unity.

ძალა ერთობაშია

You cannot clap with one hand.

ცალი ხელით ტაში ვერ დაიკვრებაო

A good child is the rose of a mother's heart.

კარგი შვილი დედის გულის ვარდიაო

A child will never be able to repay a mother's care.

შვილმა რომ დედის გულისთვის ხელის გულზე ერბო-კვერცხი მოიწვას, მაინც დედის ამაგს ვერ გადაიხდის

Why should a mother want many? One famous one is better.

ბევრი რათ უნდა დედასა, ერთი სჯობს სახელოვანი

As the tree, so the fruit.

დედა ნახე, მამა ნახე, შვილი ისე გამონახე

Best for the homeland is a son who surpasses his father.

ის უჯობს მამულსა, შვილი რომ სჯობდეს მამასა

A tree is known by its fruit.

კვიცი გვარზე ხტისო

Grandmother's baked loaf is sweet.

ბებიას გამომცხვარი კვერი ტკბილიაო

Weave such a basket that it serves your grandchildren too.

ისეთი გოდორი დასწანი, რომ შენ შვილისშვილებსაც გამოადგესო

Whoever laid a little bridge over water did a very great good.

ვინც წყალზე გადო პატარა ხიდიო, მადლი ჰქნა ერთობ დიდიო

Truth cries out from a child's mouth.

ბავშვის პირით სიმართლე ღაღადებსო

Flourish, roof; multiply, people!

იხარე, ჭერო, იმრავლე, ერო!

As you sow, so shall you reap.

რასაც დასთეს, იმას მოიმკი

Whoever was lazy never rejoiced.

ვინც დაიზარაო, არც გაიხარაო

Early to bed and early to rise makes a man healthy, wealthy and wise.

ადრე ამდგარსა კურდღელსა, ვერ დაეწევა მწევარი

Nothing ventured, nothing gained.

ცდა ბედის მონახევრეა

Everyone is the tailor of his own fate.

ყველა თავის ბედის მკვერავია

Man proposes, God disposes.

კაცი ბჭობდა ღმერთი იცინოდაო

Strike the iron while it is hot.

რკინა სანამ ცხელია, მანამ გაჭედეო

Even a drop of water breaks the rock if it always strikes one place.

კლდესაც გაარღვევს წყლის წვეთი, თუ ერთ ადგილას სცემს მარად

A working hand adorns a man.

ვაჟკაცს გამრჯე ხელი ამშვენებსო

Skill beats strength, if a man thinks of it.

ხერხი სჯობია ღონესა, თუ კაცი მოიგონებსა

Measure a hundred times, cut once.

ასჯერ გაზომე, ერთხელ გაჭერიო

One swallow does not make a summer.

ერთი მერცხლის ჭიკჭიკი გაზაფხულს ვერ მოიყვანსო

Measure a man in hardship.

კაცი გაზომე გაჭირვებაშიო

Easy come, easy go.

ქარის მოტანილს ქარი წაიღებსო

A sweet word opens an iron door.

ტკბილი სიტყვა რკინის კარს გააღებს

With a sweet word a deer was milked on the mountain.

ტკბილი სიტყვითა მთას ირემი მოიწველაო

The tongue is sweet, the tongue is bitter, the tongue can overturn a country.

ენა ტკბილი, ენა მწარე, ენა ქვეყნის ამომგდები

An arrow and a spoken word — once loosed, they do not return.

ისარი და პირის სიტყვა, გასტყორცნი არ დაბრუნდება

A good speaker needs a good listener.

კარგ მთქმელსა კარგი გამგონიც უნდა

A word is easy, a deed is hard.

სიტყვა ადვილია, ქმნა კი — ძნელი

When words multiply, deeds diminish.

როცა სიტყვა ხშირდებაო, მაშინ საქმე მცირდებაო

In a quarrel say no word you would be ashamed of at reconciliation.

ჩხუბში ისეთ სიტყვას ნუ იტყვი, რომ შერიგებაში შეგრცხვესო

Knowledge does not weigh a man down, nor is it lost.

ცოდნა კაცს არ ამძიმებს და არც დაეკარგებაო

What an old man says is often true.

ძველი კაცის ნათქვამიო, ხშირად არის მართალიო

Caution never gave anyone a headache.

სიფრთხილეს თავი არ სტკივაო

Seeing is better than hearing.

გაგონილს ნანახი სჯობიაო

A lie has short legs.

ტყუილს მოკლე ფეხები აქვს

A good deed is never lost.

მადლი ჰქენი, ქვას დადევი, გაივლი და წინ დაგხვდება

Rust eats iron, grief eats the heart.

ჟანგი რკინასა სჭამს, დარდი გულსაო

Patience is the key to paradise.

მოთმინება — სამოთხის გასაღებია

No one has ever picked a rose without thorns.

ვარდი უეკლოდ არავის მოუკრეფია

A loving husband and wife can fit on the handle of a hoe.

მოყვარული ცოლ-ქმარი თოხის ტარზე დაეტევაო

Where there's a will, there's a way.

გული გულობდეს, თორემ ქადა ორი ხელით იჭმებაო

A man by his heart, a tree by its root.

კაცი გულით და ხე ძირითაო

The eye is a man's mirror; many things are painted in it.

თვალი სარკეა კაცისა, შიგ ბევრი რამა ხატიაო

Where a bird grows up, there is its Baghdad.

ჩიტი სადაც გაიზრდება, მისი ბაღდადიც იქ არისო

One who never comes home and a dead man are the same.

შინ მოუსვლელი და მკვდარი ერთიაო

When in Rome, do as the Romans do.

რა ქვეყანას მოხვიდე, იქაური ქუდი დაიხურეო

A good young man is the hope of his country.

კარგი ვაჟკაცი ქვეყნის იმედიაო

A village is strong if its man is wise.

სოფელი ღონიერია, თუ კაცი გონიერია

A good name beats wealth, and freedom beats slavery.

სახელი სჯობს ქონებასა და უფლება — მონებასა

Better to die with honour than to live in infamy.

სახელის გატეხას, თავის გატეხა სჯობიაო

Do not fear death, fear shame.

ნუ გეშინია სიკვდილისა, გეშინოდეს სირცხვილისა

The man in front is the bridge for the man behind.

წინა კაცი უკანა კაცის ხიდიაო

Take the long road and get home safe.

შორი გზა მოიარე და შინ მშვიდობით მიდიო

A village was not built in one day.

ერთ დღეში სოფელი არ აშენებულა